بررسي عوامل طبيعي و اقليمي اردبيل
بررسي عوامل طبيعي اردبيل
حدود موقعیت : استان اردبیل یکی از استانهای شمال غربی ایرزان محسوب می شود مساحت این استان 17953 کیلومتر و حدود 09/1 درص از مساحت کل کشور است وجمعیت آن بر اساس سرشماری سال 1385 برابریک میلیون و 228 هزار نفر می باشد این استان از شمال با آذربایجان همسایه است وحدود5/282 کیلومتر مرز مشترک آبی و خاکی با این کشور دارد (جایگاه استان اردبیل 1376) . این استان از شرق با استان گیلان و از جنوب با استان زنجان و از غرب با اسنان آذربایجان شرقی همسایه است.شهر اردبیل در جنوب شرقی اذر بایجان بین کوه های سبلان و طالش در وسط جلگه نسبتا وسیع به عرض 40 کیلومتر واقع شده اسن و به شکل دایره می باشد.
چهره عمومی شهرستان اردبیل متأثر از ارتفاعات كوهستانهای سبلان، طالش و بزغوش است كه این عوامل طبیعی سبب محصور شدن آن شدهاند. بیشتر زمینهای این بخش از استان 2000 تا 3000 متر از سطح دریا ارتفاع دارند. شمال غربی آن بین 3000 تا 4000 متر بلندی دارد و رشته كوه سبلان با 4811 متر ارتفاع، در این قسمت واقع است. وجود كوهستان سبلان در غرب این شهرستان، در اعتدال هوای آن نقش عمدهای دارد و آبهای جاری شده از این كوهستان سبب آبادی منطقه شده است. آثار فرعی آتشفشان سبلان به صورت چشمههای معدنی آب گرم سرعین و سردابه ظاهر شده است كه سبب جذب انبوه مسافران می شود و یكی از زیباترین مناطق جهانگردی استان است.
1-آبشارهاي استان
آبشارسردابه
اين آبشار در نزديکى آبگرم معدنى سردابه (24 کيلومترى غرب اردبيل) در دامنه شرقى کوه سبلان واقع است . ارتفاع آن حدود 20- 15 متر و حجم جريان آن نسبتاً کم و محدود به خروجى چند چشمه بالا دست مى باشد . اين آبشار از محلهاى ديدنى مجتمع آبگرم سردابه که از نقاط گردشگرى اردبيل است ، مى باشد .
آبشارگورگورآلوارس
چشمه گورگور از جمله چشمه هاى مشهور منطقه سبلان مى باشد. اين چشمه در دره آلوارس يا قزل گوللر که يکى از عريض ترين و باصفاترين دره هاى سبلان است ، در ارتفاع 2420 مترى از سطح دريا واقع شده است . آبدهى اين چشمه بسيار بالا بوده و آب از خلل و فرج ديواره صخره اى مشرف به دره با فشار بيرون مى آيد .
آبشار گورگور خياو چاى
اين آبشار در مسير رودخانه خياو (خيوچاى) بوده و بلندى آبشار حدود 10-12 متر مى باشد و از نظر حجم جريان قابل توجه مى باشد. حوضچه اى دايره اى شکل در محل ريزش آب ايجاد شده است. آبشار گورگور به علت منظره جالب طبيعى و وجود ماهى قزل آلاى قرمز در رودخانه و حوضچه و برخوردارى از موهبت آبگرم معدنى ملک سوئى و چشم اندازى از کوهستان سبلان (ارتفاعات دلى آلى ، آيتار ، هرم و کسرى) جذاب و ديدنى است.
آبشار آق بلاغ
اين آبشار در خلخال و در کوه آق داغ (سفيدکوه) قرار دارد. در دامنه اين رشته کوه چشمه سارهاى فراوانى وجود دارد که تأمين کننده آب جريانهاى چون ميانرودان ، گلبند رود ، رودخانه زال و... مى باشد . مهمترين چشمه اين ناحيه که آبدهى قابل توجهى دارد، چشمه آق بلاغ است . اين چشمه در دامنه شرقى قله مرکزى آق داغ قرار دارد . اين چشمه بلافاصله پس از خروج ، آبشار بسيار زيبا و با دورنماى جالب و ديدنى و سفيدرنگ تشکيل مى دهد .
2-تالاب هاي استان
|
تالاب قره گل تالاب قره گل در شمال باخترى دامنههاى هرم و جنوب زيستگاه هوشنگ ميدانى در بلندى 2 هزار و 820 متر از سطح دريا قرار گرفته و آبراه خروجى ندارد.اين تالاب گرد به قطر حدود 300 متر از گرد آمدن آب برفها و سيلابها به وجود آمده است. بيشترين ژرفاى آن 3 متر تخميل زده شده است. افزوده شدن آثار پديده آتشفشانى / خاکستر آتشفشانى به خاک بستر تالاب، دور نماى سياه رنگى به آب تالاب بخشيده است که به همين جهت به قرهگل سرشناس شده است. اين تالاب زيستگاه برخى از پرندگان مهاجر و زيستگاه تابستانى آنقوت است. |
تالاب گنجگاه تالاب سرسبز گنجگاه در 80 کيلومترى جنوب خاورى شهر اردبيل قرار دارد. اين تالاب زيستگاه پرندگانى چون چنگر، آبچليک و ... است.
تالاب نوشار تالاب فصلى نوشار در 35 کيلومترى جنوب خاورى شهر اردبيل قرار گرفته است. اين تالاب در زمستان و بهار زيستگاه گونههاى پرنده مىباشد و در فصلهاى ديگر چراگاه دام داران رمه گردان است.
3-درياچه ها
درياچه ي نئور
اين درياچه در 48 کيلومترى جنوب شرقى اردبيل بطرف خلخال در يکى از دره هاى کوهستان باغيرو و در ارتفاع 2500 مترى از سطح دريا با مساحتى بالغ بر 210 هکتار و عمق متوسط 5 متر يکى از زيباترين و ديدنى ترين درياچه هاى ايران مى باشد .در حال حضر نوعى ماهى قزل آلاى رنگن کمان از زمره بهترين نوع ماهيان دنيا در آن پرورش داده ميشود که هرساله تعدادى زيادى از مردم جهت ماهيگيرى و کوهنوردى و استفاده از مناظر بى نظير منطقه و هواى خنک و مطبوع آن به درياچه روى مى آورند.
درياچه شورابيل
اين درياچه قبلا بسيار شور بوده است ولى امروزه با افزوده شدن آب شيرين از شورى آن کاسته شده ،بطوريکه نوعى ماهى در آن پرورش داده ميشود .اين درياچه داراى امکانات تفريحى ،ورزشى و فرهنگى بسيارى است از جمله :قايق رانى ،پيست دو و ميدانى،دوچرخه سوارى ،باغ وحش ريا، هتل هاى مجهز وزيبا ،مجموعه شهر بازى ،رستوران در وسط درياچه و... ميباشد
4-رودخانه ها
رودخانه ارس
ارس مهمترين و پرآب ترين رودخانه شمالى ايران در منطقه آذربايجان است که از غرب جلفا تا اصلاندوز مغان (استان اردبيل) در طول نوار مرزى ايران و جمهورى آذربايجان جريان دارد . ارس که در زبان آذربايجانى "آراز" گفته مى شود پس از طى مسافتى سرانجام به درياى خزر مى ريزد . دو سد بزرگ يکى در محل قزل قشلاق ماکو و ديگرى سد انحرافى ميل مغان در غرب اصلاندوز و سد خدآفرين در ناحيه خمارلو که روى اين رودخانه ساخته شده است . در بستر رودخانه ارس 805 جزيره کوچک و بزرگ خالى از سکنه وجود دارد که به زبان محلى به آن "شام" مى گويند .
رودخانه ي بالخلي
بالخلى از جمله رودخانه هاى دائمى استان مى باشد که از گردنه بالخلى "جنوب غربى شهر نير" حد فاصل دو رشته بزقوش و سبلان سرچشمه مى گيرد ، سرشاخه هاى مهمى نظير برجلو چاى ، سقزچى چاى ، آغلاغان ، جوراب چاى ، درويش چاى ، لاطران چاى و... در مسير به اين رودخانه پيوسته و آنرا پرآب مى سازند . اين رودخانه از وسط شهر اردبيل مى گذرد و سرانجام در شمال اردبيل به رودخانه قره سو تخليه مى شود .
رودخانه خياو خيوچاى يا خياوچاى از سرشاخه هاى مهم رودخانه قره سو در شهرستان مشکين شهر است. اين رودخانه از ارتفاعات هزار ميخ ، آيى قارى ، دلى آلى ، جنوار داغى سرچشمه مى گيرد و سرتاسر دره موئيل را طى نموده و به قره سو مى ريزد . اين رودخانه مهم ترين زيستگاه ماهى قزل آلاى خال قرمز در استان اردبيل مى باشد .
رودخانه قره سو
رودخانه قره سو از رشته کوههاى تالش (باغرو) در شرق اردبيل سرچشمه مى گيرد و در مسير خود ضمن عبور از دشت اردبيل آبهاى جارى اين قسمت از جمله بالخلى چاى را جمع آورى مى نمايد . اين رودخانه دامنه هاى شمالى توده سبلان را دور زده و در شمال غرب شهر مشکين شهر در محل کوجنق آب رودخانه اهر چاى را نيز دريافت کرده و سپس با يک انحراف قائم به سمت شمال جريان مى يابد و نام درود (دره رود) مى گيرد و سرانجام در محل اصلاندوز به رودخانه مرزى ارس تخليه مى شود .
هروچاي
هروچاى در شهرستانهاى خلخال و کوثر که جنوبى ترين شهرستانهاى استان اردبيل محسوب مى شوند ، جريان دارد . اين ناحيه وسيع توسط چندين روخانه بزرگ و کوچک زهکشى شده و تمامى آبهاى سطحى آن از طريق قزل اوزن و سفيدرود به درياى خزر مى ريزد . هروچاى از ارتفاعات جنوب شهر خلخال سرچشمه گرفته و بسوى شمال مى رود . آرپا چاى تقریباً در همان امتداد ولى در جهت مخالف از شمال به جنوب جارى است .
صلوات داغی
صلوات داغى از شمالى ترین نقطه استان ادامه رشته کوه قره داغ (سیاه کوه) که از استان آذربایجان شرقى به سمت شرق کشیده شده است،گذشته و به دره رودخانه قره سو و دره رود ختم مى شود. شاخه اى از این رشته کوه در آنسوى دره رود که به کوههاى خروسلو و شاخه اى دیگر به کوههاى برزند (صلوات داغ) مى پیوندد
ارسبالان(قراداغ)
این کوهستان از سوى غرب به دره رودخانه «خال پیلرچاى»، از جنوب به دره رودخانه اهرچاى و قره سو ، از شرق به مرز ایران و جمهورى آذربایجان و از شمال به رودخانه ارس محدود است . کوهستان ارس را مى توان دنباله رشته کوه هاى قفقاز به شمار آورد که دره ارس آن ها را از هم جدا مى کند. این کوهستان که 9500 کیلومتر مربع وسعت دارد، از کوه هاى به نسبت بلند تشکیل یافته است که بلندترین قله آن ، کوه "سورجر تپه" به ارتفاع 2946 متر است .
رشته کوه سبلان – جلفا
این رشته ، از کوهپایه هاى غرب آغاز مى شود و رو به غرب تا شمال تبریز ادامه مى یابد و از آن جا به سوى شمال غربى منحرف مى شود و سرانجام به دره آغ چاى مى انجامد . رشته کوه سبلان – جلفا بیش از 260 کیلومتر درازا دارد و عرض آن در باریک ترین محل (جنوب اهر) به 31 کیلومتر و در پهن ترین محل به حداکثر 70 کیلومتر (شمال سراب) مى رسد . مساحت آن نیز 12900 کیلومتر مربع است . این رشته کوه ، از شرق به غرب به ترتیب از کوه هاى مهم تشکیل مى شود که بلندترین آن ها قله سبلان به ارتفاع 4811 متر است که در 41 کیلومترى غرب اردبیل است . سبلان در غرب شهر اردبیل، 4811 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. ارتفاع نسبى آن نسبت به دره قره سو در حدود 3400 متر است . رشته کوه آتشفشانى خاموش سبلان از دره قره سو در شمال غرب اردبیل آغاز مى شود و در جهت شرقى – غربى به طول 60 کیلومتر و عرض تقریبى 48 کیلومتر تا کوه قوشاداغ درجنوب اهر امتداد مى یابد . سبلان پس از دماوند معروف ترین کوه آتشفشانى خاموش ایران است که بر اثر فعالیت هاى آتشفشانى ، مخروط قله آن شکل گرفته است و در دهانه مخروطى آتشفشان ، دریاچه اى بسیار زیبا به وجود آمده است که در طول سال پوشیده از برف و یخ است . بلندترین قله سبلان «سلطان ساوالان» نام دارد و دومین قله آن را «حرم داغى» مى گویند که نوکى تیز و غیرقابل صعود دارد . قله سوم که ارتفاع آن نسبت به سلطان ساوالان کم تر است، کوه «جنوار داغى» نام دارد. یکى از ویژگى هاى بارز منطقه سبلان، وجود ده ها چشمه معدنى آب گرم است که در اطراف این کوهستان از سرعین گرفته تا «قوتورسو» پراکنده اند. این آب ها، بیشتر در سرعین متمرکزاند. سبلان از دیدگاه زیست محیطى، منطقه اى پربار است. وجود زیستگاه هاى حیات وحش، دریاچه ها، برکه هاى آب به عنوان زیستگاه پرندگان و گیاهان متنوع، مراتع گسترده، رودخانه هاى پرآب، چشمه هاى زلال و گوارا، آب و هواى مطبوع همه و همه حکایت از بارورى منطقه با اکولوژى بى مانند دارد . زیستگاه هاى وحوش در ارتفاعات پایین شمال و شمال شرقى سبلان است که تا جاده مشگین شهر به اردبیل را در بر مى گیرد و گذار اصلى مهاجرت و ییلاق – قشلاق قوچ و میش ارمنى محسوب مى شود و داراى وضعیت زیستگاهى مناسب است
باغرو (تالش)
باغرو طولانى ترین رشته کوه در استان اردبیل مى باشد. این رشته امتداد سلسله جبال البرز است که از خراسان تا قفقاز کشیده شده است. رشته کوه باغرو در موازات کناره دریاى خزر سرتاسر شرق استان را فرا گرفته و خط الرأس آن حوزه خزرى را از استان اردبیل جدا میکند. این رشته کوه از منتهى الیه شرقى کوههاى صلوات (برزند) آغاز و در سرتاسر حدود شرقى استان با افزایش تدریجى ارتفاع به طرف جنوب کشیده شده است و در خارج حدود استان، سرانجام به رشته کوه البرز مى پیوندد. رشته کوه باغرو در قسمتهاى مختلف خود به نامهاى پشته سارا ، تالش ، پلنگا نیز نامیده مى شود . رشته پلنگا در حوالى دریاچه نئور از رشته اصلى منشعب و در سراسر شهرستان خلخال کشیده شده است . بلندترین نقطه این شاخه فرعى قله 3322 مترى آق داغ و کوههاى پلنگا (2886 متر)، سهدى (2715 متر) و ازنو (2412 متر)، از دیگر قلل آن مى باشند .
6-دشت هاي استان اردبيل
دشت مغان
دشت مغان در غرب درياى خزر در حدود 300 تا 350 هزار هکتار وسعت دارد. اين دشت با حرارتى بين 3/2 تا 35 درجه سانتىگراد، منطقهاى است معتدل و يکى از قطبهاى کشاورزى و دامپرورى استان است. سراسر مغان به علت حاصلخيزى خاک، دماى مساعد و موقعيت خاص منطقهاى زير کشت غلات، حبوبات و علوفه است. دماى معتدل و بارندگى متناسب، بهترين مراتع قشلاقى را به وجود آورده است که مورد تعليف احشام طايفههاى گوناگون «ائل سئون» (شاهسون) است. سبزينگى مزارع، فرآوردههاى مختلف کشاورزى، گستردگى مراتع سرسبز و خرم، باغهاى ميوه به وسعت 6000 هکتار، تأسيسات به هم پيوسته و هماهنگ مجتمع کشت و صنعت و دامپرورى مغان، تجهيزات و فضاى سد رودخانه ارس، جزاير متعدد رودخانه ارس موسوم به «شام»، طايفههاى کوچرو و ايل شاهسون با ويژگىهاى فرهنگى خاص و ... از جمله جاذبههايى هستند که هر مسافر و جهانگرد را مىتوانند مجذوب خويش سازند.
دشت اردبيل
دشت اردبيل 900 کيلومتر مربع وسعت دارد. مطالعات ژئوفيزيک، ضخامت آبرفتهاى آن را بين 100 تا 120 متر برآورد کرده است. رود قرهسو که از دامنههاى شمال غربى کوههاى طالش سرچشمه مىگيرد، پس از عبور از وسط جلگه اردبيل، در نهايت به رود ارس مىريزد. پوشش گياهى مناسب، کشتزارهاى متعدد و مراتع سرسبز و خرم از جمله ويژگىهاى دشت اردبيل است که در فصل تابستان و در ماههاى مناسب سال در اواخر هفته مورد استفاده مردم قرار مىگيرد و مراجعه کنندگان اوقات فراغت خود را در جوار رودخانهها و کشتزارهاى دشت مىگذارنند.
دشت فندقلو
دشت فندقلو در استان اردبیل و در ۱۶ کیلومتری شهرستان اردبیل واقع شده است، جنگل فندق لو بعلت نزديکى به شهر نمين و سهولت دسترسى از جاده بين شهرى اردبيل ـ آستارا همواره بهعنوان يک منبع تفرجگاهى مطرح بوده است. اين جنگل يکى از اراضى تفرحى جنگلى است که به فاصله 10 کيلومتر از شهر نمين و 30 کيلومتر از شهر اردبيل قرار گرفته و در حال حاضر به کانون عمده اى از فعاليتهاى فراغت بدل شده است. نظر به اينکه درخت فندق نسبت به ساير درختان جنگلى وضعيت غالب دارد اين منطقه فندق لو ناميده ميشود. اين منطقه در سطحى به طول تقريبى 25 کيلومترى پراکنده است که از شرق خانقاه عليا واقع در مسير جاده بين شهرى نمين ـ آستارا شروع و با جهت شمال غربى ـ جنوب شرقى در شرق روستاى حور خاتمه مى يابد.
بررسي شرايط اقليمي استان اردبيل
موقعيت خاص جغرافيائي استان اردبيل سبب گرديده است كه اين استان در فصلهاي سرد سال تحت تاثير توده هواهاي مهاجراز شمال ، شمال غرب و غرب قرار گيرد. درفصل تابستان نيز گاهي سيستم هاي كم فشار باران زائي تاثير گذاشته و بارندگي هاي تابستانه را در اين مناطق باعث ميگردد. بخشهائي از استان تحت تاثير اقليم خزري قرارداشته و درياي خزر در شرق استان بر شرايط دمائي و رطوبتي آن اثر مي كند و موجب تعديل آب و هوا در آن مناطق مي شود. باعنايت به اينكه استان از دو بخش كوهستاني سرد و جلگه اي معتدل تشكيل شده و به تبع عوامل طبيعي و جغرافيائي ، داراي تنوعات اقليمي قابل توجه است . اما ويژگي سردي كه ناشي از تاثير توده هاي هواي سرد شمالي ، ارتفاع و عرض جغرافيائي است ، صفت مشترك اقليم هاي گوناگون استان گرديده و حتي در پست ترين نقاط استان كه طبيعتا داراي اقليم معتدل هستند بطور متوسط درحدود 61 روز از سال داراي شرايط يخبندان بوده و سردي هوا برتمامي استان و كليه اقليم ها كم و بيش تاثير مي گذارد. جدول ذيل اقليم و پوشش گياهي مناطق مختلف استان را نشان مي دهد.
|
نام ايستگاه |
نوع اقاليم براساس روش آمبرژه |
نوع پوشش گياهي |
|
اردبيل |
نيمه خشك سرد |
استپي |
|
پارس آباد |
نيمه خشك معتدل |
استپي |
|
خلخال |
نيمه مرطوب سرد |
معتدل جنگلي |
|
فيروز آباد |
نيمه خشك سرد |
استپي |
|
سرعين |
نيمه مرطوب سرد |
معتدل جنگلي |
|
مشيران |
خشك معتدل |
بياباني |
|
نمين |
مرز بين خشك و نيمه مرطوب و سرد |
مرز بين استپي و معتدل جنگلي |
|
نير |
نيمه خشك سرد |
استپي |
|
براساس تقسیمبندی كوسن، شهرستان اردبیل دارای چهار اقلیم مدیترانهای گرم، مدیترانهای معتدل، كوهستانی سرد و معتدل است. این شهرستان به عنوان یكی از مناطق سردسیر ایران و استان بین پنج تا هشت ماه از سال سرد است. بارندگی نیز در تمام فصول وجود دارد، ولی شدت آن در بهار و پاییزبیشتراست. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1) توده هواهائي كه استان اردبیل را تحت تاثيرقرار مي دهند الف) وضعيت جوي در فصل بهار عمدتاً ناپايدار بوده و هوا دوره انتقالي خود را مي گذراند. و قسمت اعظم ريزش هاي جوي حاصل از سامانه كم فشار ديناميكي مديترانه اي در بخش غرب كشور اتفــــــــــاق مي افتد با اين وجود عبور چنين سامانه هايي در بارندگي استان اردبیل بي تاثير نيست بطوريكه مقداري از بارش بهاري استان ناشي از سامانه مديترانه اي و بخش نيز ناشي از نفوذ زبانه پرفشارهايي است كه مركز آنها در شمال درياي سياه و درياي خزر مستقر مي شود كه عمدتاً اين وضعيت با شارش هاي ناپايدار در سطـــوح فوقاني جو همراهي دارد نفوذ سامانه های بارش زا با منشاء دریای مدیترانه و سیاه و افت قابل ملاحظه ارتفاع فشار در لايه مياني جو با گراديان شديد خطوط هم ارتفاع و همراهي آن با نفوذ بيشتر زبانه هاي پرفشار سطح زمين علاوه بر بارش چشمگير در كل استان اردبيل ، باعث افت دما گاهی تا 15 درجه سلسيوس بویژه در نواحي مركزي و جنوبي استان می گردد (نمونه دهه دوم فروردین 1383) ب) با آغاز دوره گرم سال معمولاً استقرار كم فشار حرارتي را در سطح زمين و واچرخند جنب حاره اي را در تراز فوقاني جو بر روي غالب نقاط كشور حاکم می شود حضور فصلي واچرخند جنب حاره اي ، مانع عبور جريانات ناپايدار عرضهاي مياني از روي ايران مي شود با اين وجود گاهي با تضعيف سيستم فوق و عقب نشيني آن به سمت عرضهاي جنـوبي ، سامانه هاي عرض هاي ميــاني اجازه عبـور از نوار شمالي كشور را پيدا مي كنند كه اين وضعيت چنانچه با نفوذ جريانات شمالي در سطح زمين بر روي درياي خزر ، شمال غرب کشور و استان اردبیل همراه باشد فعاليت بارشي را در روي منطقه بدنبال خواهد داشت ج) با شروع فصل پاييز و تغيير علامت زاويه ميل خورشيدي و بدنبال آن كاهش تدريجي دماي هوا ، كم فشار حرارتي مستقر در مركز ايران نيز بتدريج به سمت عرضهاي جنوبي كشور نقل مكان كرده و زمينه لازم جهت نفوذ سامانه هاي عرضهاي مياني بر روي نوار شمالي كشور و استان اردبیل فراهم گرديده كه در پي آن فصل بارندگي منطقه نيز آغاز مي شود در سطح زمين ، پرفشار سيبري از شمال شرق و يا شمال وارد كشور شده و زبانه هاي آن شمال غرب و استان اردبيل را تحت تاثير قرار مي دهد هماهنگ با آن اگر شارش هاي ناپايدار جوي در لايه مياني جو ، بصورت ناوه ژرف ، شمال غرب كشور را تحت تاثير قرار دهد افت محسوس دما همراه با بارش هاي تداوم دار در سطح استان رخ مي دهد(نمونه بارش 39 و 55 ميليمتري از ايستگاه سينوپتيك اردبيل در 14 و 15 مهر 1361) د) در فصل زمستان كشور ايران به تناوب تحت تاثير سامانه هاي كم فشار ديناميكي از جمله مديترانه اي ، سوداني و ساير سيستمهاي ديناميكي ناشي از درياي سياه قرار مي گيرد مسير حركت هر يك از اين سامانه ها در هر منطقه متفاوت بوده و ميزان بارش حاصل از آنها بستگي به طول موج ، مسيرحركت و ميزان رطوبت سامانه و همچنين ميزان تقويت يا تضعيف آن در طول مسير دارد در اين ميان استان اردبیل بعنوان يكي از استان هاي شمال غرب با حدود عرض جغرافيايي بين 37 تا 39 درجه شمالي تحت تاثير سامانه هاي كم فشار ديناميكي ناشي از درياي سياه و مديترانه و سامانه هاي پرفشار سيبري و پرفشار منشعب از اروپاي شرقي قرار مي گيرد كه گاه بارش هاي حاصل از آنها در استان قابل تــوجه مي باشد در ماه ژانویه وقتی در سطوح میانی جو شارشهای ناپایدار ، منطقه را تحت تاثیر قرار داده و ناوه ارتفاعی روی دریای خزر قرار می گیرد همراه با پرفشارهای سطح زمین بارشهای بسیار خوبی در استان اردبیل رخ می دهد نمونه آن بارش 43 میلیمتری در دی ماه 1361 می باشد.(دو برابر بیش از نرمال) این گونه بارشها با ریزش زبانه پرفشار سرد سیبری بصورت برف در منطقه رخ می دهد. در برخی از سالها از دهه سوم بهمن ماه با گسترش کم فشارسطح زمین از عرض های پایین بطرف شمال کشور و در نتیجه عقب نشینی پرفشارها ، وزش بادهای گرم در مناطق مرکزی اردبیل باعث افزایش دما و حتی گاهی ذوب پوشش برف مناطق کوهستانی می گردند. گسترش کم فشارهای حرارتی طی سال های اخیر روند افزایش و مشهودتری داشته است.کم فشار سطح زمین علاوه بر اینکه بر دمای هوا تاثیر می گذرد ( دمای نرمال فوریه 0.7- سانتیگراد می باشد که در بهمن ماه 1383 به 3.2 درجه افزایش یافته ) باعث کاهش بارندگی نیز می شود( بارش نرمال فوریه 21 میلیمتـر می باشدکه در بهمن ماه 1383 به 6.9 میلیمتر کاهش یافته است).
2) بارندگي ساليانه : با بررسي آمار بارندگي شبکه ايستگاههاي بارانسنجي استان چنين استنباط مي گردد : 1- غرب استان اردبيل ( مناطق منتهي به رشته کوه سبلان ) داراي بيشترين مجموع بارش ساليانه مي باشد . در اين مناطق ميانگين بارش سالانه بين 400 تا 500 ميليمتر برآورد مي شود. 2- مناطق جنوبي استان اردبيل (شهرستان خلخال ) داراي بارش ساليانه در حدود 350 ميليمتر مي باشد. 3- مناطق شمالي استان ( شامل شهرستانهاي پارس آباد ، بيله سوار و قسمتهايي از گرمي ) کمترين بارش ساليانه را دارند . ( 210 تا 240 ميليمتر ) 4- برآورد معادله سه بعدي بارندگي سالانه در استان اردبيل به شرح ذيل است : Rain = 807.5 – ( X * 6.9 ) – ( Y * 5.8 ) – ( Z * 0.05 که در آن X طول جغرافيايي ، Y عرض جغرافيايي و Z ارتفاع بر حسب متر مي باشد. به عنوان نمونه برآورد بارش سالانه ايستگاههي سينوپتيک و چند نقطه شناخته شده استان در جدول ذيل آورده شده است:
2) بارش هاي رگباري : 1- بارش هاي رگباري در استان اردبيل نسبت عکس با ميانگين مجموع بارش هاي ساليانه دارد . بطوريکه شدت رگبار در نواحي شمالي استان بيشتر از مناطق مرکزي و جنوبي استان است 2- شدت رگبار 6 دقيقه ي با دوره بازگشت 2 ساله در مناطق شمالي بيش از 40 ميليمتر ، در نواحي جنوبي حدود 27 ميليمتر ، در نواحي مرکزي حدود 24 ميليمتر و در نواحي غربي حدود 21 ميليمتر مي باشد. 3- شدت رگبار 60 دقيقه ي (يک ساعتي )با دوره بازگشت 2 ساله در مناطق شمالي بيش از 9 ميليمتر و در نواحي جنوبي و مرکزي حدود 6.5 ميليمتر مي باشد. حداکثر بارندگي 24 ساعتي ايستگاههاي سينوپتيک هواشناسي استان به شرح ذيل مي باشد:
3) احتمال وقوع اولين بارش برف در اردبيل : 1- با احتمال رخداد 6.7 درصد اولين بارش برف در شهر اردبيل در نيمه اول هر هرماه خواهد بود 2- با احتمال رخداد 16.7 درصد اولين بارش برف در شهر اردبيل در نيمه دوم هر هرماه خواهد بود 2- با احتمال رخداد 36.7 درصد اولين بارش برف در اردبيل در نيمه اول هر آبان ماه خواهد بود 3- با احتمال رخداد 56.7 درصد اولين بارش برف در اردبيل در نيمه دوم هر آبان ماه خواهد بود 4- با احتمال رخداد 70 درصد اولين بارش برف در شهر اردبيل در نيمه اول هر آذرماه خواهد بود 5- با احتمال رخداد 90 درصد اولين بارش برف در شهر اردبيل در نيمه دوم هر آذرماه خواهد بود 6- با احتمال رخداد 100 درصد اولين بارش برف در اردبيل در نيمه اول هر دي ماه خواهد بود 4) احتمال وقوع آخرين بارش برف در اردبيل (در فصل بهار) : با بررسي 30 سال آمار بارش برف ( طي دوره آماري 1355 لغايت مهرماه 1384 ) موارد زير مشخص شده اند : 1- طي اين 30 سال تنها 3 مورد بارش برف در بهار اتفاق نيافتاده است . (حدود 23.3 %) 2- در ده روز اول احتمال رخداد بارش برف در اردبيل در حدود 13 درصد مي باشد 3- از دهه دوم فروردين تا پايان دهه اول ارديبهشت (جمعا يک ماه) احتمال رخداد بارش برف در حدود 60 درصد مي باشد
5 ) دماي هوا : توزيع دماي هوا در سطح استان متناسب با توپوگرافي و ساير ويژگيهاي طبيعي آن است نواحي پست واقع در دره رودخانه ارس و دشت مغان گرمترين و ارتفاعات سبلان سردترين مناطق استان مي باشند. ميانگين سالانه دماي هوا بين 7.9 تا 15.2 درجه سلسيوس در نوسان مي باشد. ميانگين حداكثر درجه حرارت در بين ايستگاههاي استان بين 14.3 تا 20.5 درجه سلسيوس و ميانگين حداقل درجه حرارت اين ايستگاهها بين 1.5 تا 9.7 درجه سلسيوس متغير مي باشد ولي وجود درجه حرارتهاي مطلق بين 38.5- تا 44 درجه سلسيوس به ترتيب در ايستگاههاي فيروزآباد خلخال و مشيران است كه حاكي از اختلاف شديد دمائي مي باشد .
6 ) تعدادروزهاي يخبندان : تعداد روزهاي يخبندان سالانه در نواحي مركزي و جنوبي استان بيشتر از مناطق شمالي است و درنقاط مرتفع و برف گير استان ، تعدادروزهاي يخبندان به حدود 6 تا 8 ماه درسال هم مي رسد. براي برآورد تعداد روز يخبندان بري نقاط مختلف استان از معادله سه بعدي زير جهت ترسيم نقشه استفاده گرديد : F= (X * 28.88 ) - (Y * 24.85) + (Z * 0.03) - 354 که در آن : = ميانگين تعداد روز يخبندان سالانه F = طول جغرافيايي X = عرض جغرافيايي Y = ارتفاع به متر Z برآورد تعداد روزهاي يخبندان از روي معادله فوق بري اردبيل 127 ، مشگين شهر 98 ، پارس آباد 53 ، خلخال 151 ، سرعين147 ، فيروزآباد كوثر 162 ، پيست اسکي آلوارس 160 ، پناهگاه سبلان 180 و قله سبلان 240 روز است . 7 ) توفان رعدوبرق : ايستگاه سينوپتيك اردبيل بطور متوسط در هر سال تقريبا 18 روز توام با توفان رعدوبرق رخ مي دهد كه فراواني آن در ماههاي ارديبهشت و خرداد كه ماههاي گذرفصل سرد به فصل گرم استان است ، بيشتر از ساير ماههاي سال مي باشد. با تحليل آمار تعداد روزهاي همراه با توفانهاي رعدوبرق نتايج زير استنباط مي گردد : 1- ميانگين تعداد روزهاي همراه با رعدوبرق در استان اردبيل به نسبت نواحي شرقي و شمالي آذربايجان کمتر مي باشد . 2- بيشترين رعدوبرق اتفاق افتاده در سال ، در استان آذربايجانشرقي و شمال آذربايجانغربي مي باشد. 3- کمترين آذرخش در نواحي مرکزي استان اردبيل و جنوب آذربايجانغربي طي سال رخ مي دهد. 4-در مناطق جنوبي استان اردبيل (شهرستان هاي خلخال و کوثر ) احتمال رخداد آذرخش در طول سال بيشتر از ساير مناطق استان مي باشد. 5- در ارديبهشت ماه بيشترين احتمال رخداد رعدوبرق در نواحي مختلف استان وجود دارد . ( بطور متوسط 5 روز در ماه ) جدول ميانگين تعداد روزهاي همراه با رعد و برق در مناطق مختلف استان
8-بادها در استان اردبيل
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
منابع
سايت هواشناسي استان اردبيل-1
2-پروژه بررسي نقش تغييرات اقليمي در تشديد يا کاهش بلاياي جوي و اقليمي استان اردبیل
3-امکانسنجی باروری ابرها در استان اردبیل با تاکید بر تحلیل نیمرخ جو - رسول همتي
4-سيري در استان اردبيل-سعيد محمدي
گفتم:خدایا از همه دل گیرم. گفت:حتی ازمن؟ گفتم:خدایا دلم را ربودند. گفت پیش از من؟ گفتم خدایاچقدر دوری؟ گفت:تویامن؟ گفتم:خدایا تنهاترینم. گفت:پس من. گفتم:خدایاکمک خواستم.گفت:ازغیرمن؟ گفتم:خدایا اینقدرنگومن. گفت:من ازتوام توازمن